CZYNNIK LUDZKI W TECHNICE Artur Woźny

Spis treści

WSTĘP

Rozdział 1
ZNACZENIE CZYNNIKA LUDZKIEGO W ROZWOJU SYSTEMÓW TECHNICZNYCH
Człowiek jako element systemu technicznego
Ograniczenia poznawcze i decyzyjne człowieka w systemach technicznych
Relacja człowiek–technika–otoczenie w ujęciu systemowym
Rola organizacji, procedur i kultury bezpieczeństwa w kształtowaniu czynnika ludzkiego
Czynnik ludzki jako źródło ryzyka i odporności systemów technicznych

Rozdział 2
ERGONOMIA JAKO OBSZAR KSZTAŁTOWANIA RELACJI CZŁOWIEK–TECHNIKA
Historia ergonomii i ewolucja podejścia do pracy człowieka z techniką
Ergonomia w XX i XXI wieku – od optymalizacji pracy do projektowania systemów złożonych
Istota ergonomii i jej rola w dostosowaniu systemów technicznych do człowieka
Ergonomia fizyczna jako element bezpieczeństwa i efektywności pracy z techniką
Ergonomia poznawcza i obciążenie informacyjne człowieka
Ergonomia organizacyjna i struktura pracy w systemach technicznych
Ergonomia jako narzędzie zapobiegania błędom ludzkim w systemach technicznych
Ocena ryzyka zawodowego a czynnik ludzki w systemach technicznych

Rozdział 3
CHECKLISTY JAKO NARZĘDZIE OGRANICZANIA BŁĘDÓW LUDZKICH W SYSTEMACH TECHNICZNYCH
Istota checklist jako narzędzia ograniczania błędów ludzkich
Checklisty w kontekście ergonomii poznawczej i zarządzania ryzykiem
Warunki skuteczności i ograniczenia checklist w systemach technicznych

Rozdział 4
PROJEKT KONCEPCYJNY ERGONOMICZNEJ CHECKLISTY ADAPTACYJNEJ
Uzasadnienie potrzeby projektowania checklist adaptacyjnych
Założenia projektowe koncepcji checklist adaptacyjnych
Typologia stanowisk pracy a charakter ryzyka błędu ludzkiego
Projekt checklisty adaptacyjnej dla stanowiska operacyjnego (kierowca/operator)
Przykładowy projekt checklisty adaptacyjnej dla stanowiska kierowcy/operatora
Projekt checklisty adaptacyjnej dla personelu medycznego (lekarz/pielęgniarka)
Przykładowy projekt checklisty adaptacyjnej dla personelu medycznego
Projekt checklisty adaptacyjnej dla kadry zarządzającej (menedżer/prezes)
Przykładowy projekt checklisty adaptacyjnej dla kadry zarządzającej
Wnioski

Rozdział 5
OSOBOWOŚĆ I PREDYSPOZYCJE CZŁOWIEKA JAKO ELEMENT CZYNNIKA LUDZKIEGO WPŁYWAJĄCY NA WYSTĘPOWANIE BŁĘDÓW
Osobowość człowieka w ujęciu czynnika ludzkiego
Predyspozycje psychiczne a wymagania pracy w systemach technicznych
Osobowość, stres i presja czasu jako czynniki sprzyjające błędom ludzkim
Niedopasowanie człowiek–stanowisko jako źródło błędów ludzkich
Rola procedur i checklist w kompensowaniu różnic osobowościowych
Dominujące style funkcjonowania człowieka a podatność na błędy ludzkie w systemach technicznych

Rozdział 6
GŁÓWNE PRZYCZYNY WYSTĘPOWANIA BŁĘDÓW LUDZKICH PODCZAS PRACY W SYSTEMACH TECHNICZNYCH
Obciążenie psychofizyczne jako główna przyczyna błędów ludzkich podczas pracy
Organizacja pracy jako istotne źródło błędów ludzkich
Projekt systemów technicznych a podatność na błędy ludzkie
Warunki środowiskowe pracy jako istotna przyczyna błędów ludzkich
Kultura organizacyjna i podejście do błędu jako czynnik wpływający na bezpieczeństwo pracy

Rozdział 7
WYPADKI PRZY PRACY JAKO KONSEKWENCJA ZABURZEŃ SYSTEMOWYCH
Pojęcie i klasyfikacja wypadków przy pracy w ujęciu systemowym
Mechanizm powstawania wypadku przy pracy – łańcuch zdarzeń i kumulacja czynników ryzyka
Organizacyjne i techniczne uwarunkowania wypadków przy pracy
Wypadek przy pracy jako efekt kumulacji błędów i zaniedbań systemowych
Skutki wypadków przy pracy – wymiar indywidualny, organizacyjny i systemowy
Pogłębiony wymiar indywidualny – trwała zmiana funkcjonowania jednostki
Koszty ekonomiczne – bezpośrednie, pośrednie i ukryte
Wymiar psychospołeczny – efekt rozprzestrzeniania się niepewności
Skutki kulturowe – wzmocnienie lub erozja kultury bezpieczeństwa
Skutki strategiczne – transformacja systemu
Podsumowanie

Rozdział 8
MODEL ZARZĄDZANIA CZYNNIKIEM LUDZKIM W SYSTEMACH TECHNICZNYCH
Potrzeba systemowego podejścia do zarządzania czynnikiem ludzkim
Założenia i granice modelu zarządzania czynnikiem ludzkim
Człowiek jako element systemu – zmienność, ograniczenia i predyspozycje
Stanowisko pracy i środowisko jako obszar zarządzania ryzykiem w modelu czynnika ludzkiego
Organizacja i kultura bezpieczeństwa w modelu zarządzania czynnikiem ludzkim
System techniczny i automatyzacja jako element modelu zarządzania czynnikiem ludzkim
Narzędzia zarządzania czynnikiem ludzkim w ramach modelu systemowego
Model zarządzania czynnikiem ludzkim jako proces ciągły – monitorowanie, analiza i doskonalenie
Ograniczenia modelu oraz możliwości jego zastosowania w praktyce
Podsumowanie

Rozdział 9
PRZEGLĄD WYBRANYCH KATASTROF JAKO PRZYKŁAD SYSTEMOWEJ PORAŻKI ZARZĄDZANIA CZYNNIKIEM LUDZKIM
Katastrofa okrętu podowodnego USS Thresher (SSN-593)
Katastrofa w Czarnobylu
Katastrofa promu kosmicznego Challenger
Katastrofa lotnicza na Teneryfie
Wypadek Ayrtona Senny
Implozja łodzi podwodnej Titan
Katastrofa Hali MTK w Katowicach

Rozdział 10
SYSTEMOWE MECHANIZMY KATASTROF TECHNOLOGICZNYCH ORAZ IMPLIKACJE DLA ZARZĄDZANIA CZYNNIKIEM LUDZKIM
Wspólna struktura katastrof technologicznych – analiza porównawcza
Mechanizm kumulacji ryzyka i utraty odporności systemów technicznych

Rozdział 11
CZYNNIK LUDZKI W ERZE AUTOMATYZACJI I SZTUCZNEJ INTELIGENCJI
Transformacja roli człowieka w systemach technicznych – od operatora do nadzorcy algorytmu
Nowe formy błędu ludzkiego w systemach zautomatyzowanych
Odpowiedzialność w systemach opartych na sztucznej inteligencji – nowe wyzwania prawne i organizacyjne
Sztuczna inteligencja jako narzędzie wzmacniające bezpieczeństwo systemów technicznych
Granice automatyzacji – czy możliwe jest wyeliminowanie czynnika ludzkiego?
Integracja sztucznej inteligencji z modelem zarządzania czynnikiem ludzkim

ZAKOŃCZENIE

BIBLIOGRAFIA

WYKAZ RYSUNKÓW

WYKAZ TABEL

BIOGRAMY RECENZENTÓW